Homepage 'de Luikerwaal' 'Het Groote Tafereel der Dwaasheid'.



'Het Groote Tafereel der Dwaasheid' werd in 1720 in Amsterdam uitgegeven. De volledige titel luidt 'Het Groote Tafereel der Dwaasheid, vertoonende de opkomst, voortgang en ondergang der Actie, Bubbel, en Windnegotie, in Vrankryk, Engeland, en de Nederlanden, gepleegt in den Jaare MDCCXX. Er zijn geen aanwijzingen wie het boek hebben samengesteld, gedrukt en uitgegeven. Het boek is een vreemde verzameling van spotprenten en karikaturen die onder meer de opgeblazen aandelenkoersen van de 'Verenigde Oostindische Compagnie' op de korrel nemen, terwijl de rondreizende lantaarnman werd neergezet als een vluchtig modeverschijnsel en zich bezighoudend met bedenkelijke praktijken. De keuze van de afbeeldingen werd gemaakt in overeenstemming met de wensen van de klant, waardoor er geen twee exemplaren van het boek hetzelfde zijn. Een bestaande index geeft 56 verschillende namen van graveurs die aan de platen hebben meegewerkt. 

Een van de meest interessante gravures uit het boek is de 'Actieuse NACHT-WIND-Zanger met zijn Tover Slons', hieronder te aanschouwen




Op deze afbeelding is goed het molentje op zijn wandelstok te zien. Hieraan is de uitdrukking 'met molentjes lopen' ontleend.

 
t Wind-luchtig bulken, blaasen, gaapen,
Zijn tanden braaf te laaten zien,
Niet licht toebeiten, moet geschen
Bij al de schotse Windbuil-aapen.
Mijn tovrende Lantaarn vertoond,
Naar t leven, misselijke Bobblen,
Versierd van een die, na vals dobblen,
Met Plutos LAWren word gekroond.
Ook vlechten die de hovelingen,
Van waar die fijn man wierd bandiet:
Meer andre ontsien dat Staat gif niet,
Dat gaat van plaats tot plaats doordringen.
Ik zwerf als nar, of straatslijt plug:
De ambachten worden vast bedurven;
En beedlen zou ik naawlijks durven;
Maar k draag de geld-kas op mijn rug.
Ik volg Bombario zijn stappen,
Postuurtjen even mij gelijk,
Gezien int eerste bobbel-rijk;
Herstel dus mijn faoen bij trappen.
Word ik niet gaaw doort draaven rijk,
k Zal ook int Zuid nog west verzuipen;
Ik hoef niet in mijn schulp te kruipen:
t Helpt me op de been, veele op den dijk.
Betekenis van een aantal 18e eeuwse Nederlandse woorden en uitdrukkingen.die in het bovenstaande gedicht gebruikt worden.

(Bron: Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT).
WIND-ZANGER
WIND-LUCHTIG
De samenstellingen met 'wind' hebben in dit verband te maken met opsnijder; bluffer; praalhans; ijdele druktemaker; grootspreker; windbuil.
BULKEN
1) In verschillende gewesten: boeren, oprispingen loslaten
2) Bij vergelijking, van mensen: onhebbelijk luid spreken of zingen. || Als (hij, t. w. een zanger) ... met schorre en ongelijke toonen Begon te blazen en te bulken, ANTONIDES 2, 238 . Hij bulkt als een Os, BERKHEY, N. H. 4 2, 306. Belagchelijk was het hem te hooren zingen of liever te hooren bulken, KIST, Eikenh. 4, 188.

BLAASEN idem.
SLONS
(II),znw. vr. Vervormd uit mlat. absconsa, verg. mnl. absconse en eng.sconce.
1) Lantaren die alleen aan de voorzijde licht geeft, dievenlantaren en vervolgens meer in het algemeen: kleine handlantaren.
SCHOTS (III), bijw. 1) Raar, mal, gek. Thans alleen in Z.-Ndl.
2) Op zeer onvriendelijke, dwarse, schampere wijze, vaak met de gedachte aan hoogmoedigheid of aanmatiging.
BOBBELEN; BOBELIJN,
znw. m., mv. -s. Het Fransche (Luikerwaalsche) bobelin, een naam vanouds door de bewoners van Spa aan de badgasten aldaar gegeven.
SLIJTEN
7) Doorbrengen, t. w. den tijd of een bepaalden tijd, thans bepaaldelijk op een eentonige of rustige wijze of in werkeloosheid. Straatslijt: De tijd doorbrengen op straat.
PLUG
1) Losbol, lichtmis, hoerenjager.
2) Ruwe, onbeschofte kerel; lummel.
3) Schurk, boef, schelm.
BOMBARIO
In de hekelschriften op den windhandel van 1720 komt Bombario dikwijls voor als naam van den verpersoonlijkten windhandel;
2 Rumoer, getier, drukte; meest oneigenlijk: poeha, ophef, gezwets enz.
Een drietal andere pagina's uit 'Het Groote Tafereel der Dwaasheid' waarop de toverlantaarn staat afgebeeld.
De Verreeze Frederik Hendrik, ouwerwets Patroon der Verkeerde Barmhartigheid.

De lantaarnist valt met zijn toverlantaarn in het water. Verkopers van aandelen en toverlantaarnvertoners werden als handelaren in lucht, in illusies, gezien.
 
Gedrukt tot waarschouwinge voor de Nakomelingen, in 't noodlottige Jaar, voor veel Zotte en Wijze. Amsterdam 1720.  (titelblad)
  English version......  Wat is er nieuw op de site?  1997-2021 'de Luikerwaal'
Alle rechten voorbehouden.
Bijgewerkt tot 04-06-2021.
Naar bovenrand pagina......